Penelope Fitzgerald

Την συνάντησα τυχαία στο Internet και διάβασα τρία έργα της συγκεντρωμένα σ’ έναν τόμο:

 

       The Bookshop,

            The Gate of Angels and 

            The Blue Flower. 

Η Penelope Fitzgerald γεννήθηκε το 1916 στο Lincoln της Αγγλίας και πέθανε το 2000. Θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες συγγραφείς του 20^ου αιώνα. Κόρη του Edmund Knox, εκδότη του εβδομαδιαίου περιοδικού Punch.

 Υπήρξε μία εκ των πρώτων φοιτητριών στον ανδροκρατούμενο τότε χώρο των πανεπιστημίων και μάλιστα στο Oxford, από όπου αποφοίτησε το 1938 με τον τίτλο  « Η Γυναίκα της Χρονιάς.»

Περιπετειώδης η ζωή της, ακολούθησε τον άντρα της στις αποτυχίες του. Απέκτησε τρία παιδιά, δούλεψε σκληρά ως δασκάλα πολλών νεανίδων της αριστοκρατική τάξης της Αγγλίας, έζησε σε άθλιες συνθήκες ακόμα και σε σπίτι-βάρκα στον Τάμεση. Τα παιδιά της αναγκάστηκε πολλές φορές να τα αφήσει να μεγαλώνουν στο δρόμο μόνα τους μέχρι να γυρίσει από τη δουλειά, αλλά τελικά κατάφερε να μας προσφέρει τα καταπληκτικά έργα της.

Η Penelope Fitzgerald  αρχίζει να γράφει στα εξήντα της χρόνια! Αρχικά βιογραφίες και το 1977 δημοσιεύει το πρώτο της μυθιστόρημα,The Golden Child. To 1978 κυκλοφορεί το The Bookshop και το 1979 κερδίζει το Booker Prize με το βιβλίο Offshore. Και αν τα δύο τελευταία –θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς-σχετίζονται σε ένα βαθμό με προσωπικά της βιώματα, τι θα μπορούσε να πει για το Τhe Gate of Angels (1990) που διαδραματίζεται στο Cambridge του 1912, ή για το The Blue Flower το τελευταίο της μυθιστόρημα (1995) που αναφέρεται στην συγκλονιστική ιστορία του γερμανού ποιητή και φιλοσόφου Novalis, σύγχρονου του Γκαίτε και του Σίλλερ; 

Δεν είναι μόνο τα βασικά γεγονότα που ανταποκρίνονται στην ιστορική αλήθεια της εποχής και της κοινωνίας της εκάστοτε περιόδου που περιγράφει, είναι και οι άπειρες μικρές λεπτομέρειες όπως για παράδειγμα η αντίδραση μιας μικρής επαρχιακής πόλης στα ΝΑ της Αγγλίας, στην κυκλοφορία της Λολίτας του Vladimir Nabokov στο The Bookshop ή ακόμη όλες οι λεπτομέρειες σχετικά με τις περίφημες ημέρες πλυσίματος (washdays) όταν στα σπίτια των αριστοκρατών του τέλους του 18^ου αιώνα στη Γερμανία, έπλεναν τα ρούχα  ( σεντόνια, πουκάμισα, εσώρουχα… )μία φορά το χρόνο, όπως παρατηρεί ο καλεσμένος του Hardenberg ( το πραγματικό όνομα του Novalis) στην πρώτη σελίδα του The Blue Flower.Δεν είναι μόνο η φαντασία και οι γνώσεις της συγγραφέα αλλά και η καταπληκτική έρευνα που διεξήγαγε για τις ιστορίες της.

 The Bookshop

Αφορά στην ιστορία μιας μεσήλικης η οποία ζει σε μια επαρχιακή πόλη της ΝA Αγγλίας. Μετά το θάνατο του συζύγου της, επιχειρεί ν’ ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο σε ένα παλιό κτίριο της πόλης που βρίσκεται στις εκβολές κάποιου ποταμού, δίπλα στη θάλασσα. Μπορεί η πόλη να είναι φανταστική αλλά νιώθεις την υγρασία να σου διαπερνά το κόκκαλο, τον αέρα να σου φυσάει παγωμένος στο πρόσωπο και το “καλικατζαράκι” – poltergeist- του Old House όπου στεγάστηκε τελικά το βιβλιοπωλείο της κυρίας Florence Green, να περπατά στο χέρι σου μέχρι τα μαλλιά σου! 

Το μεταφυσικό στοιχείο,  σε μικρή δόση, όμως πάντα παρόν στα βιβλία της. Η Florence έρχεται αντιμέτωπη με πολλούς κατοίκους της μικρής πόλης (βρισκόμαστε στα 1959) αλλά και με τα στοιχεία της φύσης το νερό, τη βροχή, τη θάλασσα, που μπαίνουν εμπόδιο στη ύπαρξη του μοναδικού βιβλιοπωλείου της ευρύτερης περιοχής.

Είναι λοιπόν εκείνη η καταπληκτική αγγλική λογοτεχνία που αγαπώ πολύ. Καλογραμμένη, από συγγραφέα που αντιλαμβάνεσαι ότι έχει πλήρη εικόνα της ιστορίας που διηγείται,  σα να είναι η δική της ιστορία.  Με λόγο περιεκτικό και πλούσια, συγκροτημένη γλώσσα. 

 The Gate of Angels

Το έγραψε το 1990 και διαδραματίζεται στο Cambridge του 1912. Αναφέρεται στη ζωή του Fred Fairly ενός νεαρού φυσικού επιστήμονα που εργάζεται ως βοηθός ενός καθηγητή στο Πανεπιστήμιο St Angelicus στο Cambridge. Η Fitzgerald περιγράφει σαν να ήταν παρούσα, την σημαντική εκείνη χρονική περίοδο των αρχών του εικοστού αιώνα στο Cambridge, όπου έζησαν και δίδαξαν αξιόλογοι φυσικοί επιστήμονες όπως ο Ernest Rutherford ο οποίος ανακάλυψε το Υδρογόνο και τη χημική σύσταση του νερού. 

          Ο Fred φυσικός και ο ίδιος αλλά και γιος πρεσβύτερου είχε να αντιπαλέψει τις θρησκευτικές αντιλήψεις του πατέρα του και τις επιστημονικές γνώσεις που διδάχτηκε στο Πανεπιστήμιο. Υπάρχουν κεφάλαια-δοκίμια (καθόλου κουραστικά ή βαρετά) με συζητήσεις-προβληματισμούς σχετικά με το θέμα της ύπαρξης της ψυχής και άλλα σχετικά.

          Παράλληλα παρακολουθούμε μια συναισθηματική ιστορία του Fred με μια κοπέλα από το Λονδίνο που για τους δικούς της λόγους καταφτάνει στο Cambridge και εμπλέκεται σε ένα ατύχημα όπου γνωρίζεται με τον Fred.

Το μεταφυσικό στοιχείο αυτήν τη φορά έχει να κάνει με το περίεργο άνοιγμα της Πύλης του St Angelicus (The Gate of Angels) η οποία παρέμεινε κλειστή από πολλούς αιώνες πριν. Και αυτό είχε κάποιο λόγο για να γίνει.

The Blue Flower

Θεωρείται ένα αριστουργηματικό ιστορικό μυθιστόρημα. Αναφέρεται στη ζωή του Γερμανού ποιητή και φιλοσόφου Georg Philipp Friedrich Freiherr von Hardenberg.

Ο νεαρός ρομαντικός ποιητής συναντά και ερωτεύεται την 12χρονη Sophia. Το βιβλίο αρχίζει με μια αξέχαστη εικόνα: την «ημέρα του πλυσίματος» που περιγράφεται τόσο παραστατικά που σε κάνει να πιστεύεις ότι η Fitzgerald ήταν εκεί στην αυλή και κουβαλούσε άσπρα πουκάμισα και σεντόνια στην αριστοκρατική κατοικία των Hardenberg, στην επαρχιακή Γερμανία του 18^ου αιώνα!

Ο ποιητής έχει φανταστεί ένα μπλε λουλούδι και ψάχνει να το βρει, μάταια. Η αγαπημένη του  αρρωσταίνει και δεν προλαβαίνει να ενηλικιωθεί. Δεν κατάλαβε ποτέ τι έψαχνε ο ποιητής της και οι έννοιες που αποδίδονται στο μπλε λουλούδι μεταλλάσσονται κατά τη διάρκεια της αφήγησης. Η αφελής Sophie ρωτούσε πώς το λένε το λουλούδι και ο Fritz απαντούσε ότι το ήξερε αλλά το ξέχασε.

Όταν κάποτε ρωτήθηκε η Penelope Fitzgerald τι αντιπροσωπεύει το μπλε λουλούδι στο βιβλίο της, απάντησε ότι ήταν αυτό που ζητάει κάποιος στη ζωή του και συνέχισε « Ακόμα κι αν δεν υπάρχει ελπίδα να το βρει κανείς, να μην παραιτείται».

“The Catcher in the Rye”

By J.D. Salinger

Το βιβλίο του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ αναφέρεται στη ζωή ενός εφήβου της δεκαετίας του ΄50 που ζει στη Νέα Υόρκη.

Με αφήγηση στο πρώτο πρόσωπο, με την αργκό των νέων της περιόδου αυτής, ο 17χρονος Χόλντεν Κώλφηλντ (Holden Caulfield) «μιλάει» κυριολεκτικά , περιγράφοντας αυτά που του συνέβησαν από το Σάββατο, που ως αρχηγός της ομάδας ξιφομαχίας,  επιστρέφει στο σχολείο του με τους συμμαθητές του, έχοντας χάσει όλον τον εξοπλισμό τους στο μετρό της Νέας Υόρκης, μέχρι τη Δευτέρα που επιστρέφει σπίτι του για τις διακοπές των Χριστουγέννων.

Μπορεί η αργκό του 50 να είναι ξεπερασμένη σήμερα, αυτό όμως δεν συμβαίνει και με την αξία του βιβλίου του Σάλιντζερ που διαβάζεται ακόμα, όπως δείχνει η πώληση των 250.000 αντιτύπων ετησίως, 60 χρόνια μετά από την πρώτη έκδοσή του. Έχει μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες! 

Το 1977, η 28χρονη τότε Τζένη Μαστοράκη, το μεταφράζει στα ελληνικά και του δίνει τον τίτλο με τον οποίο είναι γνωστό στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό:  « Ο Φύλακας της Σίκαλης».

 Την άνοιξη του 2014 κυκλοφορεί μια δεύτερη μετάφραση της ίδιας, της ποιήτριας Τζένης Μαστοράκη, η οποία έχει αλλάξει τον τίτλο που η ίδια είχε δημιουργήσει 37 χρόνια νωρίτερα, στην πρώτη έκδοση, προκαλώντας ένα μούδιασμα σε αυτούς που αγαπώντας το βιβλίο αγάπησαν και τον τίτλο του. Ο νέος τίτλος είναι: « Στη Σίκαλη, στα Στάχυα, ο Πιάστης». 

Στο κεφάλαιο 16 του βιβλίου, ένα παιδάκι που περπατάει στην άκρη του δρόμου, ενώ οι γονείς του, που περπατούν στο πεζοδρόμιο, δεν το έχουν αντιληφθεί, τραγουδάει ένα παιδικό τραγουδάκι, “ If a body catch a body coming through the rye”. Ο ήρωας Χόλντεν χαίρεται που ακούει το παιδί να τραγουδάει και λέει ότι αυτή η εικόνα τον έκανε να αισθανθεί λιγότερο μελαγχολικός. Αργότερα η 10χρονη αδερφή του Φοίβη τον πληροφορεί ότι το τραγούδι λέει, “ If a body meet a body, coming through the rye”, είναι του ποιητή  Robert Burns και έχει τίτλο " Comin' Through the Rye ". Παρόλα αυτά ο Χόλντεν σε μια άλλη συζήτηση με την αγαπημένη του μικρή αδερφή δηλώνει ότι αυτό που θα ήθελε να κάνει στη ζωή του, αυτό που θα του έδινε χαρά που δεν μπορεί να τη βρει πουθενά αλλού, είναι να πιάνει (catch, catcher) τα μικρά παιδάκια που παίζουν ανέμελα σε ένα χωράφι με σίκαλη και δεν προσέχουν τον γκρεμό που βρίσκεται δίπλα. Θέλει λοιπόν να γίνει A catcher in the rye. H Τζένη Μαστοράκη  δήλωσε, «Αποφάσισα λοιπόν να βάλω στον τίτλο, ολόκληρο τον επίμαχο στίχο του σκωτσέζου ποιητή, κάνοντάς τον και λίγο δεκαπεντασύλλαβο, "στη σίκαλη, στα στάχια, ο πιάστης". Ο Χόλντεν Κώλφηλντ θέλει να γίνει παιδοπιάστης, αυτό είναι το επάγγελμα που ονειρεύεται». 

Το βιβλίο γίνεται απαραίτητο ανάγνωσμα του κάθε επαναστατημένου νέου της εποχής του ΄50 και των επόμενων γενεών, καθώς θίγει «στη γλώσσα τους», τα προβλήματα των εφήβων, όπως της αποξένωσης τους από τον κόσμο των μεγάλων, της απομόνωσής τους, ενώ ακριβώς το αντίθετο επιθυμούν. Ο Χόλντεν δυσανασχετεί με την υποκρισία και τη ρηχότητα της ζωής των ενηλίκων, αλλά τα βάζει και με τους συνομήλικούς του που τους βρίσκει επιπόλαιους, επιδεικτικούς και γενικά «ψεύτικους», «δήθεν». 

Από τη στιγμή που με τη συμπεριφορά του αποβάλλεται και από το Pencey, το τελευταίο ιδιωτικό σχολείο που παρακολούθησε,  μετά από διάφορα άλλα από τα οποία επίσης είχε αποβληθεί, ο Χόλντεν αποφασίζει να φύγει από το σχολείο νωρίτερα και παίρνοντας τις ακριβές του βαλίτσες, το κομπόδεμα που του έστελνε η γιαγιά του, φεύγει βραδιάτικα από την Εστία που έμενε, χωρίς να ξεχάσει να μαλώσει με τον συγκάτοικό του, το διπλανό του και να ουρλιάξει με όλη του τη δύναμη φεύγοντας, “Sleep tight , ya morons!” Το sleep tight είναι μια έκφραση της καθομιλουμένης που λέγεται συνήθως σε μικρά παιδιά πριν πάνε για ύπνο, εννοώντας ότι τους εύχονται να κοιμηθούν καλά,    « καλόν ύπνο, ηλίθιοι!»

 Αρχίζει μια απελπιστική περιήγηση στη Νέα Υόρκη, όπου μάταια προσπαθεί να επικοινωνήσει με κάποιον, από την πόρνη που καλεί στο δωμάτιό του, μέχρι τον αγαπημένο καθηγητή του από προηγούμενο σχολείο, ο οποίος προσπαθεί να τον πείσει ότι αγαπάει τη γνώση και για αυτόν και μόνο τον λόγο, θα ήταν καλύτερη επιλογή να συνεχίσει το σχολείο.

Ενδιαφέρον βιβλίο,  με πολλά θέματα,  μια καταπληκτική νεανική γλώσσα, που στην καινούρια ελληνική μετάφραση η Τζένη Μαστοράκη,  προσαρμόζει στην σύγχρονη ελληνική αργκό που χρησιμοποιούν οι δικοί μας έφηβοι, ελκυστική τεχνική αφήγησης και αξέχαστοι χαρακτήρες. 

Ο δολοφόνος του John Lennon, όταν συνελήφθη κρατούσε στα χέρια του το The Catcher in the Rye που το είχε αγοράσει εκείνη την ημέρα και είχε γράψει μέσα: "To Holden Caulfield, From Holden Caulfield, This is my statement"!

Ο Σάλιντζερ δεν αποδέχτηκε καμία από τις πολλές προτάσεις που του έγιναν να μεταφέρουν το βιβλίο του στην οθόνη.

Πέθανε το 2010 σε ηλικία 91 χρόνων.

Everyman by Philip Roth

                   

O Philip Roth γεννήθηκε το 1933 όπως και ο ήρωάς του -χωρίς όνομα- στο βιβλίο του “Everyman”. Αντιμετώπισε διάφορα προβλήματα με την υγεία του όπως και ο ήρωάς του. Ζει ακόμα και είναι 81 χρόνων, σε αντίθεση με τον ήρωά του που πεθαίνει στην πρώτη σελίδα του βιβλίου, σε ηλικία 71 χρόνων.

Πολλά από τα βιβλία του, έχουν έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία αλλά και πολλές πληροφορίες που μπερδεύουν τον αναγνώστη σχετικά με το κατά πόσο είναι αυτοβιογραφικές.

Ο Philip Roth είναι ο τρίτος εν ζωή αμερικανός συγγραφέας τα έργα του οποίου εκδόθηκαν από την Library of America.

Ο τίτλος του βιβλίου  “Everyman” αποτελεί και τίτλο θεατρικού του 15^ου αιώνα, αγνώστου συγγραφέα, με θέμα την σωτηρία του ανθρώπου και τι μπορεί να κάνει για να την πραγματοποιήσει. Είναι ένα χριστιανικό έργο και αναφέρεται στην πάλη ανάμεσα στο καλό και στο κακό. Περιλαμβάνει αλληγορικούς χαρακτήρες και στο τέλος της ζωής του ήρωα ο μόνος άνθρωπος που μένει δίπλα του είναι αυτός που αντιπροσωπεύει «το καλό», τις καλές πράξεις. Όπως και στον Roth, όπου ο μόνος που μένει δίπλα στον ήρωα, είναι η καλόκαρδη κόρη του.

Στο “Everyman” του Philip Roth, ο εβραίος πατέρας του ήρωά του, ιδιοκτήτης μικρού χρυσοχοείου στην Αμερική της δεκαετίας του ‘40 και του ’50, για να προσελκύσει και τους χριστιανούς κατοίκους της περιοχής, έχει ονομάσει την επιχείρησή του Everyman’s Jewelry Store.

Το βιβλίο αρχίζει με την κηδεία του ήρωα και συνεχίζεται με την αφήγηση της ζωής του, επικεντρώνοντας στις δύο τελευταίες δεκαετίες, αλλά και κάποιες διηγήσεις από την παιδική του ηλικία. Διαδραματίζεται στο Elizabeth,  λίγα χιλιόμετρα μακριά από το Newark, New Jersey  όπου μεγάλωσε ό ίδιος ο συγγραφέας.

Θίγει θέματα όπως τα γηρατειά, η αρρώστια, η διάθεση του ανθρώπου που μεγαλώνει,  καθώς βλέπει την ενεργητικότητά του να χάνεται και το τέλος να πλησιάζει.

Δεν το θεωρώ απαισιόδοξο βιβλίο. Είναι ρεαλιστικό. Και όπως λέει η αγαπημένη κόρη του στην κηδεία του: «Λοιπόν έτσι συμβαίνει. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα άλλο, μπαμπά.» και μετά επαναλαμβάνοντας τα ίδια του τα λόγια που της έρχονται στο μυαλό: « Δεν μπορείς να ξαναφτιάξεις την πραγματικότητα, απλώς πάρτην όπως έρχεται».

Αυτή είναι η πραγματικότητα λοιπόν. Ήταν νέος, παντρεύτηκε τρεις φορές, γνώρισε πολλές γυναίκες, επαγγελματική επιτυχία, αλλά φτάνει σε μια ηλικία-που βέβαια πάντα πιστεύουμε ότι δεν είναι ακόμα η κατάλληλη - που το σώμα χάνει τη δύναμη και την υγεία του και το πνεύμα επηρεασμένο αρχίζει να ελπίζει και να χαίρεται όλο και πιο δύσκολα για κάτι. Γνωστοί του αρρωσταίνουν ή πεθαίνουν. Mια φίλη, δίνει τέλος στη ζωή της διότι δεν μπορεί να υποφέρει άλλο τους τρομακτικούς πόνους της αρρώστιας της. Αναρωτιέται μήπως ήρθε η ώρα να κάνει το ίδιο και αυτός, καθώς έχει κουραστεί από τις συνεχείς νοσηλείες και επεμβάσεις στην καρδιά του. Όμως σκέφτεται πως δεν μπορεί να το κάνει αυτό στην αγαπημένη του κόρη.

Πολύ ωραία αφήγηση, χαρακτήρες που τους θυμάσαι. Όμως θα το συνιστούσα κυρίως στους αναγνώστες που πλησιάζουν στις ηλικίες που παρουσιάζουν προβλήματα υγείας. Τότε που χρειάζεται να μείνεις ακλόνητος απέναντι στους αέρηδες και να πάρεις τα πράγματα όπως έρχονται. Τότε που δίπλα σου θα είναι μόνο οι άνθρωποι που σε αγάπησαν πραγματικά. Διότι όπως λέει ο Philip Roth:

“There is no remaking reality, just take it as it comes. Hold your ground and take it as it comes”.

'Disgrace'

by J.M.Coetzee

Η αρχική πρόταση συνηθίζεται να έχει μια πρόσθετη βαρύτητα, στη λογοτεχνία. Εδώ ο J.M. Coetzee αρχίζει:

“ For a man of his age, fifty two, divorced, he has, to his mind, solved the problem of sex rather well”.

Όμως όταν συναντά τη Soraya στο δρόμο τυχαία με τα δυο της παιδιά και αυτή δίνει τέλος στα προγραμματισμένα ραντεβού τους κάθε Πέμπτη έναντι αδρής αμοιβής από την πλευρά του, ο David, δύο φορές διαζευγμένος, καθηγητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Cape, μένει μετέωρος όσον αφορά το θέμα αυτό.

Έχει γνωρίσει πολλές γυναίκες στη ζωή του και έχει απολαύσει τον έρωτα όμως δεν έχει τελειώσει και έτσι η ομορφιά και η νεανική λάμψη μιας φοιτήτριάς του, βάζουν φωτιά στον αισθησιασμό και τη φιληδονία του. Χωρίς περιττή προσπάθεια, κοιμάται μαζί της και όχι μία φορά. Όταν γίνεται γνωστή η σχέση αυτή, αρχίζει η «ατίμωση» (Disgrace) για τον καθηγητή. Χάνει τη θέση του στο Πανεπιστήμιο-δεν αγωνίστηκε να την κρατήσει βέβαια και επειδή δεν θέλει να απολογηθεί δημοσίως αλλά και επειδή γι αυτόν δεν ήταν παρά μια δουλειά- και φυσικά γίνεται αποδέκτης της αποδοκιμασίας και της απόρριψης του κοινωνικού του περίγυρου.

Πηγαίνει στην εξοχή στο κτήμα της κόρης του, η οποία ασχολείται με αγροτικές δουλειές, για να συνέλθει. Αντί γι αυτό όμως εμπλέκεται σε μια ιστορία άγριας επίθεσης τριών εγχρώμων ανδρών μέσα στο σπίτι τους, που περιλαμβάνει εκτός από τρομακτική βία εναντίον του και το βιασμό της κόρης  του. 

Στο σημείο αυτό ο συγγραφέας καταπιάνεται με το εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα της συμβίωσης των διαφορετικών φυλών στη χώρα του apartheid, μετά την κατάργησή του. Δεν υποστηρίζει κανέναν, δεν κατηγορεί κανέναν, προσπαθεί να δημιουργήσει ένα κλίμα ανεκτικής συμβίωσης λευκών και μαύρων. Δεν αναφέρει πουθενά τη λέξη μαύρος, μόνο «σκουρόχρωμη επιδερμίδα». Παρόλα αυτά το βιβλίο του προκάλεσε αμφιλεγόμενες αντιδράσεις και ο ίδιος κατηγορήθηκε ότι εκμεταλλεύτηκε το θέμα του βιασμού στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής. Προσωπικά βρίσκω ότι τήρησε ίσες αποστάσεις.

 Ο πατέρας, θέλοντας να προστατεύσει την κόρη του, προσπαθεί να την πείσει να φύγει και να εγκατασταθεί σε μια ασφαλέστερη χώρα όμως η κόρη -εκφράζοντας ίσως μια ευχή- αποφασίζει να μείνει στο σπίτι της και να ενσωματωθεί στην τοπική κοινωνία, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να παραδώσει τη γη της στον πρώην εργάτη της και νυν συνιδιοκτήτη της μικρής της φάρμας και ακόμα και να γίνει η τρίτη σύζυγός του, για να έχει την προστασία του.

Πολύ όμορφη λογοτεχνία. Διαβάζεται σε πολλά επίπεδα. Απολαμβάνεις τη γλώσσα, την αφήγηση και τα πολλά θέματα που αναπτύσσονται αριστοτεχνικά και αντικειμενικά. Ο J.M.Coetzee, ο οποίος γεννήθηκε το 1940 στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής από γονείς αποίκους εκεί από τον 17^οαιώνα Ολλανδικής καταγωγής, πήρε πολλά βραβεία, στην απονομή των οποίων συχνά αρνήθηκε να παραβρεθεί και το 2003 τιμήθηκε με το βραβείο Λογοτεχνίας Νόμπελ. Άνθρωπος απόμακρος, μοναχικός, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας ζει σήμερα στην Αυστραλία. Θεωρείται ένας από τους πιο αξιόλογους σύγχρονους συγγραφείς.